Het recent verschenen boek De accountant als poortwachter zet een belangrijk onderwerp nadrukkelijk op de agenda van de beroepsgroep. Accountants hebben een sleutelpositie bij het beschermen van het financiële stelsel tegen witwassen, fraude en andere vormen van financieel-economische criminaliteit. Maar wie bij poortwachterschap vooral denkt aan Wwft-procedures, cliëntenonderzoek en meldingen van ongebruikelijke transacties, mist een essentieel onderdeel: effectief poortwachterschap is minstens zozeer een kwestie van gedrag.
De Wwft geeft daarvoor het juridische kader. Accountants moeten hun cliënten kennen, risico’s op witwassen en terrorismefinanciering beoordelen, de zakelijke relatie monitoren en ongebruikelijke transacties melden. De wet is daarbij bewust risicogebaseerd. Dat betekent dat niet iedere situatie in een procedure of checklist kan worden gevangen. Juist het professionele oordeel van de accountant is noodzakelijk. En daar raken de Wwft en de fundamentele beginselen van ons beroep elkaar.
De VGBA kent vijf fundamentele beginselen: professionaliteit, integriteit, objectiviteit, vakbekwaamheid en zorgvuldigheid, en vertrouwelijkheid. Deze beginselen geven invulling aan de verantwoordelijkheid van accountants om te handelen in het algemeen belang. Wie deze beginselen naast de poortwachtersrol legt, ziet dat vrijwel iedere effectieve Wwft-maatregel uiteindelijk afhankelijk is van gedrag.
Daarmee ontstaat een andere kijk op Wwft-compliance. Een cliëntenacceptatieformulier kan perfect zijn ingevuld en toch kan de poortwachtersfunctie tekortschieten.
De echte test ontstaat wanneer iets niet klopt.
Durft de accountant dan een ongemakkelijke vraag te stellen? Wordt een afwijkende transactie daadwerkelijk onderzocht of te gemakkelijk verklaard? Wordt een jarenlange cliëntrelatie opnieuw kritisch bekeken wanneer omstandigheden veranderen? En durft een accountant uiteindelijk ook te melden of afscheid te nemen van een cliënt?
Dat zijn geen vragen die uitsluitend met meer procedures zijn op te lossen. Ze raken aan professioneel-kritisch gedrag, deskundigheid, cultuur en leiderschap binnen accountantsorganisaties.
Accountantsorganisaties moeten uiteraard beschikken over goed Wwft-beleid, cliëntenonderzoek, risicoclassificaties, monitoring en heldere escalatie- en meldprocedures. Maar procedures vormen slechts de infrastructuur. De kwaliteit van de poortwachtersfunctie wordt uiteindelijk bepaald door de professional die signalen moet herkennen, beoordelen en ernaar moet handelen.
Wie de accountant als poortwachter serieus neemt, moet daarom niet alleen investeren in compliance, maar ook in kennis van fraude en financieel-economische criminaliteit, professioneel-kritische oordeelsvorming, dilemma-training en een cultuur waarin doorvragen en escaleren worden gewaardeerd. Misschien ligt daar wel de belangrijkste opdracht voor de sector: maak van de Wwft niet alleen een compliancevraagstuk, maar verbind poortwachterschap opnieuw met de fundamentele beginselen van het accountantsberoep. Want uiteindelijk beschermt niet de checklist de poort. Dat doet de accountant die op het juiste moment besluit om door te vragen.
EBBEN ondersteunt accountantsorganisaties in het vertalen van compliance naar gedrag. Dit doen wij enerzijds met creëren van bewustwording binnen accountantsorganisaties door middel van coaching en opleidingen. Daarnaast staan wij met onze fraudehelpdesk klaar voor accountants op het moment dat de accounts geconfronteerd worden met mogelijke signalen.
Heeft u vragen? Neem dan contact op met één van onze sectorspecialisten: Kim Scholten of Vincent Steenbakkers.
