Dat de zorg onder druk staat weet inmiddels iedereen. Het systeem knelt door personeelstekorten, vergrijzing, complexe regelgeving en politieke keuzes met grote gevolgen voor hoe we ons stelsel hebben ingericht. Daarnaast lekt er geld weg door zorgfraude. Zorgfraude ondermijnt niet alleen de betaalbaarheid van ons zorgstelsel, maar raakt direct aan de kwaliteit en continuïteit van zorg voor kwetsbare cliënten. In de afgelopen jaren is steeds duidelijker geworden dat fraude in de zorg zelden een geïsoleerd probleem is. Het gaat vaak om samenhangende patronen, grensoverschrijdende constructies en steeds vaker ook georganiseerde criminaliteit.
Nu 2026 net van start is gegaan, is het interessant om te kijken waar we als samenleving staan met de aanpak en bestrijding van zorgfraude. Wat zijn de ontwikkelingen geweest in de aanpak van zorgfraude? Waar staan we in 2026 en waar moeten we naartoe?
De aanpak van zorgfraude werd lange tijd belemmerd door versnipperde informatie, beperkte mogelijkheden tot gegevensdeling en onvoldoende samenhang tussen preventie, toezicht en opsporing. Hierin is een duidelijke omslag zichtbaar. Met nieuwe wetgeving, een versterkte rol voor het Informatieknooppunt Zorgfraude (IKZ) en extra investeringen in toezicht en opsporing staat de keten steviger opgesteld dan voorheen. Tegelijkertijd vraagt de complexiteit van het zorglandschap om blijvende samenwerking en doorontwikkeling.
De aanpak van zorgfraude kenmerkt zich in 2026 door drie samenhangende ontwikkelingen:
Een effectieve aanpak van zorgfraude vraagt om een bewuste combinatie van preventieve en repressieve instrumenten. Preventie voorkomt instroom en beperkt schade; repressie is noodzakelijk om fraude te stoppen, te bestraffen en publieke middelen terug te halen. Bovendien geeft het een signaal af dat zorgfraude niet onbestraft blijft.
Bij preventieve instrumenten valt te denken aan vroegtijdig signaleren, het inzetten op toegang en instroom tot de zorgmarkt door een vergunningplicht en toezicht op grond van de Wet Toetreding Zorgaanbieders (Wtza). Er moet meer aandacht zijn voor onderaannemers en gemeentelijke domeinen, de screening van bestuurders (o.a. VOG) en toepassing van integriteitstoetsen (Bibob). Het toezicht kan meer risico gestuurd worden ingericht met data gedreven analyses en risicoprofielen. EBBEN kan ondersteuning bieden door mee te kijken naar het bestaande integriteitsbeleid, een frauderisicoanalyse of audit te uit te voeren, de soft controls in kaart te brengen of een dilemmatraining te faciliteren.
Bij repressieve instrumenten valt te denken aan bestuursrechtelijk optreden door middel van boetes en aanwijzingen, verscherpt toezicht en eventueel intrekking of schorsing van toelatingen tot de zorgmarkt. Ook het terugvorderen van onterecht ontvangen zorggelden en het beëindigen van contracten is effectief. De strafrechtelijke opsporing moet zich blijven ontwikkelen. Denk aan de inzet van gespecialiseerde rechercheteams, samenwerking tussen OM, Arbeidsinspectie, FIOD, politie en toezichthouders. Bij ernstige en georganiseerde fraude moet de focus liggen op het afpakken van crimineel vermogen. Als er een vermoeden is van fraude of niet-integer handelen kan EBBEN een onafhankelijk integriteitsonderzoek uitvoeren.
Zorgfraude speelt zich zelden af binnen één domein of bij één partij. Inkoop, toezicht, opsporing en handhaving raken elkaar continu waarbij de sfeerovergang van bestuursrecht naar strafrecht van belang is. Geen enkele organisatie beschikt zelfstandig over het volledige beeld.
Effectieve fraudebestrijding vraagt daarom om:
Anno 2026 staat de aanpak van zorgfraude steviger dan enkele jaren geleden. De wettelijke basis is versterkt, de samenwerking is beter georganiseerd en de instrumenten zijn uitgebreid. De uitdaging voor de komende jaren ligt vooral in de uitvoering: voldoende capaciteit, consistent gebruik van preventieve instrumenten en het gezamenlijk durven doorpakken bij signalen van ernstige fraude. De effectiviteit staat of valt met actieve deelname en opvolging door alle betrokken partijen.
Voor EBBEN Partners ligt hier een duidelijke opgave én toegevoegde waarde: het helpen versterken van integriteit en weerbaarheid in een complex zorglandschap. We verbinden kennis en initiëren kennisoverdracht tussen de partijen waarmee we samenwerken. En we verzorgen trainingen hierover voor alle betrokkenen zoals zorgaanbieders, verzekeraars, gemeenten, toezichthouders en externe accountants. Zo bestrijkt EBBEN de hele keten, van data tot informatie tot inzicht en het delen daarvan. Zowel in het publieke als het private domein.
Wilt u meer weten over het voorgaande, maak dan contact met Parissima Rauf, Kim Scholten of Cosmo Schuurmans.
