De zorgsector staat de komende jaren voor grote uitdagingen. Personeelstekorten, hoge werkdruk en ongewenste omgangsvormen op de werkvloer zetten de kwaliteit en continuïteit van zorg onder druk. Tegelijkertijd worden zorgorganisaties geconfronteerd met risico’s als diplomafraude, zorgfraude en zelfs georganiseerde zorgcriminaliteit. Deze ontwikkelingen vragen om een stevige inzet op integriteit, preventie en samenwerking binnen de keten.
In dit artikel schetsen we enkele grote aandachtspunten en lichten we toe hoe EBBEN Partners kan bijdragen aan een integere, veilige en weerbare zorgsector.
Het aanhoudende personeelstekort is één van de grootste uitdagingen binnen de zorg. Door vergrijzing, uitstroom van ervaren medewerkers en een stijgende zorgvraag neemt de druk op organisaties toe. Hoge werkdruk leidt niet alleen tot uitval en verloop, maar vergroot ook de kans op fouten, normvervaging en verminderde alertheid op integriteitsrisico’s.
In een omgeving waar “alle hens aan dek” nodig zijn, bestaat het risico dat zorgvuldige werving en selectie onder druk komen te staan. Tijdgebrek kan ertoe leiden dat screeningsprocessen worden ingekort of dat signalen over disfunctioneren of ongewenst gedrag onvoldoende worden opgepakt. Juist in tijden van druk is het essentieel om vast te houden aan duidelijke normen en procedures.
Naast werkdruk speelt sociale veiligheid een steeds grotere rol. Normoverschrijdend gedrag, zoals intimidatie, pesten of machtsmisbruik, hebben een directe impact op medewerkers én patiënten. Een onveilige werkomgeving ondermijnt het vertrouwen, verlaagt de meldingsbereidheid en vergroot het risico dat integriteitsschendingen niet tijdig worden gesignaleerd.
Het creëren van een open aanspreekcultuur en het versterken van morele oordeelsvorming zijn daarom cruciaal. Medewerkers moeten zich veilig voelen om dilemma’s bespreekbaar te maken en misstanden te melden. Dit vraagt om duidelijke kaders, voorbeeldgedrag vanuit leiderschap en gerichte training.
De krapte op de arbeidsmarkt heeft ook geleid tot een toename van diplomafraude. Vervalste diploma’s en certificaten vormen een direct risico voor de kwaliteit en veiligheid van zorg. Wanneer onbevoegde of onbekwame personen in de zorg werken, kunnen de gevolgen ernstig zijn voor cliënten en organisaties.
Het voorkomen van diplomafraude vraagt om structurele controlemechanismen, zoals grondige verificatie van diploma’s, referentiechecks en het raadplegen van relevante registers. Screening moet geen formaliteit zijn, maar een integraal onderdeel van het aannamebeleid. Daarnaast is het van belang om op de hoogte te zijn en blijven van de ontwikkelingen, zoals het feit dat er diploma’s op het internet te koop zijn die niet van echt te onderscheiden zijn. Fraude breidt zich dus uit in andere vormen om zorgfraude te faciliteren.
Zorgfraude en zorgcriminaliteit nemen in complexiteit toe. Het gaat hierbij niet alleen om individuele fraudegevallen, maar ook om georganiseerde constructies waarbij misbruik wordt gemaakt van zorggelden, persoonsgebonden budgetten of declaratiesystemen. In sommige gevallen is er sprake van ondermijnende criminaliteit die zich nestelt in zorgorganisaties.
De aanpak hiervan vraagt om een combinatie van preventie, signalering en samenwerking met ketenpartners, zoals gemeenten, zorgkantoren, toezichthouders, opsporingsinstanties en brancheorganisaties. Organisaties moeten beschikken over heldere interne controles, een goed functionerend meldsysteem en een actueel integriteitsbeleid.
Om weerbaar te blijven, is een samenhangende aanpak noodzakelijk. Belangrijke pijlers zijn:
Een robuust screeningsbeleid – inclusief diploma- en referentiecontrole, VOG-verificatie en waar nodig aanvullende integriteitsscreening – vormt de eerste verdedigingslinie tegen risico’s. Ook is het belangrijk om bewust te zijn van de ontwikkelingen op ieder risicogebied.
Integriteit is meer dan regels naleven. Het vraagt om het vermogen om ethische dilemma’s te herkennen en bespreekbaar te maken. Trainingen op het gebied van morele oordeelsvorming en professionele weerbaarheid versterken het bewustzijn en de handelingsbekwaamheid van medewerkers en leidinggevenden.
Dit vraagt om risicogericht werken, interne controles, een duidelijke meldstructuur en nauwe samenwerking met externe partners. Ook hier is het van belang om op de hoogte te zijn van ontwikkelingen in de samenleving, zoals het door buitenlandse artsen voorschrijven van het afslankmiddel Ozempic, zonder een behandelrelatie te hebben met de patient of bekend te zijn met diens dossier.
Een goed integriteitsbeleid omvat gedragscodes, klokkenluidersregelingen, onderzoeksprotocollen en duidelijke verantwoordelijkheden binnen de organisatie. Belangrijk is dat dit beleid niet alleen op papier staat, maar actief wordt gedragen en toegepast.
De uitdagingen in de zorg vragen om meer dan ad-hocmaatregelen. Zij vragen om structurele aandacht voor integriteit, professionele weerbaarheid en samenwerking binnen de keten. Door te investeren in screening, training, preventie en een stevig integriteitsbeleid kunnen zorgorganisaties risico’s beheersen en het vertrouwen van cliënten, medewerkers en financiers behouden. EBBEN Partners ondersteunt met screening van uw integriteitsbeleid en soft controls, biedt trainingen aan vanuit de EBBEN Academy en kan ondersteunen met audits en onderzoek.
EBBEN Partners ondersteunt zorgorganisaties bij het versterken van hun integriteit en weerbaarheid. Wij doen dit vanuit een brede blik op wat er speelt binnen de sector.
Wij bieden ondersteuning bij het inrichten en uitvoeren van screeningsprocessen, adviseren over integriteitsbeleid en verzorgen trainingen op het gebied van morele oordeelsvorming, bewustwording van fraude- en integriteitsrisico’s en het versterken van sociale veiligheid.
Wanneer er sprake is van (vermoedens van) integriteitsschendingen, kan EBBEN Partners onafhankelijk integriteitsonderzoek uitvoeren. Onze onderzoeken bieden helderheid en concrete handvatten voor herstel en verbetering.
Wilt u meer weten over het voorgaande, maak dan contact met Parissima Rauf of Cosmo Schuurmans.
