{"id":43458,"date":"2026-01-29T16:00:00","date_gmt":"2026-01-29T15:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/ebbenpartners.com\/?p=43458"},"modified":"2026-01-29T16:00:28","modified_gmt":"2026-01-29T15:00:28","slug":"screening-van-ambtenaren","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ebbenpartners.com\/nl\/screening-van-ambtenaren\/","title":{"rendered":"Screening van ambtenaren"},"content":{"rendered":"

Een lapmiddel of elementair in een weerbare organisatie? <\/strong><\/h2>\n

In de frontlinie<\/h3>\n

De rol van gemeenten is de afgelopen jaren ingrijpend veranderd. Gemeenten spelen een steeds actievere rol in de aanpak van complexe veiligheidsthema\u2019s, zoals ondermijnende criminaliteit, radicalisering en maatschappelijke weerbaarheid. Tegelijkertijd neemt de druk van buitenaf toe. Burgers zijn mondiger en kritischer, digitale dreigingen liggen voortdurend op de loer en wie een fout maakt staat sneller dan ooit in de (publieke en politieke) schijnwerpers. En toegespitst op ondermijnende criminaliteit: kwaadwillenden weten goed bij welke gemeentediensten ze moeten zijn voor relevante informatie. Ze zullen zoeken naar wegen om aan die informatie te komen. Dit vraagt het nodige van de ambtenaren die in dit speelveld opereren. Het vraagt inhoudelijke doortastendheid en vakmanschap, maar bovenal mag integriteit niet ter discussie staan. Weerbaar en veerkrachtig handelen is een essenti\u00eble voorwaarde geworden.<\/p>\n

Kwetsbaarheid zit in rollen en processen<\/h3>\n

Dat ook gemeenteambtenaren in de frontlinie staan en op sommige posities ook een \u2018prooi\u2019 kunnen zijn voor kwaadwillenden, wordt inmiddels breed herkend. Trainingen rond Veilige Publieke Dienstverlening en een Weerbare Overheid zijn inmiddels gemeengoed. Daarnaast is het instrumentarium om grip te krijgen op risico\u2019s ook wettelijk verstevigd. Een concreet voorbeeld is dat het sinds 2023 mogelijk is om ook bij specifieke gemeentelijke functies in het veiligheidsdomein de Verklaring Omtrent het Gedrag Politiegegevens (VOG-P) toe te passen. Waar de reguliere Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG) ziet op relevante strafrechtelijke veroordelingen, worden bij de VOG-P naast de justiti\u00eble documentatie (strafblad) ook altijd de politiegegevens geraadpleegd. Deze verruiming biedt gemeenten extra mogelijkheden om mogelijke integriteitsrisico\u2019s bij indiensttreding beter in beeld te krijgen. Daarmee wordt erkend dat sommige functies een verhoogd risico kennen en dat aanvullende zorgvuldigheid gepast is.<\/p>\n

Screening helpt, maar werkt niet vanzelf<\/h3>\n

Dat extra instrumentarium beschikbaar is, is waardevol. Tegelijkertijd blijkt de toepassing in de praktijk niet eenvoudig. De praktijk is dat het merendeel van de Nederlandse gemeenten nog geen gebruik maakt van de maatregelen voor verscherpte screening zoals de VOG-P, onder andere doordat de grondige voorbereiding nog niet is gestart of afgerond. Het inzetten van verscherpte screening raakt aan juridische kaders, HR-processen, privacyvraagstukken en \u2013 minstens zo belangrijk \u2013 aan de beleving van medewerkers. Wanneer een maatregel als extra screening op zichzelf staat, zonder duidelijke inbedding in beleid en communicatie, kan deze worden ervaren als een maatregel uit wantrouwen. In plaats van bewustwording kan dan weerstand of ongemak ontstaan. En dat maakt dat niet zelden bij een gemeente de wil er wel is voor het invoeren van aanvullend screeningsbeleid, maar dat medewerkers \u2013 met geregeld de ondernemingsraad als spreekbuis \u2013 stevige vragen plaatsen bij de proportionaliteit van het instrument. De kernvraag verschuift daarmee van \u201cmogen we dit?\u201d<\/em> naar \u201chebben we dit goed doordacht en zorgvuldig georganiseerd?\u201d <\/em><\/p>\n

De stap naar integraal integriteitsmanagement<\/h3>\n

Effectieve weerbaarheid vraagt daarom om meer dan losse interventies. Gemeenten die duurzaam grip willen krijgen op kwetsbaarheden, maken de stap naar integraal integriteitsmanagement. Daarbij wordt niet alleen gekeken naar incidenten of individuele maatregelen, maar naar de samenhang tussen beleid, processen en gedrag. En daarbij is ook aandacht naar het \u2018volwassenheidsniveau\u2019 van het beleid,\u00a0 zodat investeringen aansluiten bij de kennis\/kunde van een organisatie (zie ook het eerdere artikel over het groeimodel integriteit<\/a>).<\/p>\n

Integraal integriteitsmanagement betekent onder andere:<\/p>\n